آموزش خوشنویسی

86skjm8.jpg

آموزش خوشنویسی

مرکب ، دوات و لیقه

 

مرکب خوشنویسی مرکب مخصوصی است که برای اینکار به صورت سنتی ساخته میشود بنابراین انواع دیگری که بصورت جوهر و ... بصورت صنعتی برای خودنویس ها و مصارف دیگر ساخته میشوند برای خوشنویسی مناسب نیستند.

 

امروزه مرکب خوشنویسی به دو صورت جامد و مایع در بازار موجود است

 

برای ساخت مرکب روشهای گوناگونی وجود دارد ولی متداول ترین آن که در بین خطاطان رایج است بدین صورت است که ابتدا مقداری دوده (برای رنگ سیاه و انواع کیاهان برای رنگهای دیگر ) رادر آب جوشیده سرد حل کرده و داخل آن زاج سفید ریخته و سپس آنرا با شعله کم میجوشانند؛ سپس آنرا آرام آرام خنک میکنند . این روش ساده ترین روش ساخت مرکب است . البته در بعضی مواقع زعفران ، پوست گردو و ... نیز کاربرد دارد.

 

برای استفاده بهتر از مرکب آنرا داخل دوات میریزند . دوات ظرف کوچکی است که دارای دهانه گشاد بوده و در داخل آن لیقه که الیاف ابریشم طبیعی است قرار میگیرد . مهمترین خاصیت لیقه تنظیم مقدار مرکب روی نوک قلم نی است .

 

 

کاغذ خوشنویسی

 

برای نوشتن خط میتوان روی هرنوع کاغذی نوشت بشرط آنکه جوهر روی آن پخش نشود و سطح آن صاف و نرم باشد امروزه کاغذهای گلاسه برای نوشتن مناسبند هر چند که در صورت عدم دسترسی میتوان از طریق مالیدن صابون خشک روی کاغذهای معمولی تاحدودی آنرا برای نوشتن اماده کرد.

 

مقدمات خوشنویسی

ابتدا باید در نظر داشت واحد سنجش اندازه و تناسب حروف و کلمات در خوشنویسی نقطه است که آن عبارتند از اثر زبانه قلم بر روی کاغذ که یک مربع کامل را تشکیل میدهد هر نقطه خود به شش قسمت مساوی تقسیم میشود که هر بخش یک دانگِ همان نقطه است .

 

طراحی حروف ؛ با ایجاد قوت و ضعفِ متناسب و نیز اتصالاتِ حروف برای تشکیل کلمه با نسبت های لازم ِ دانگ تحریر میگردد.

 

لازم به توضیح است که استادانِ قدیم و پیروان آن سبک و شیوه ، نقطه را مربع کامل ترسیم میکردند و مبنا قرار میدادند که پایهء اصلی طراحی حروف و کلمات بر اساس همان مربع کامل قرار داشت ؛ حال آنکه مرحوم محمد رضا کلهر اندکی از طول کشش قلم (بقدر 6/1) کاهش داد و نقطه پنج دانگی را مبنا قرار داد که ما نیز به پیروی از سبک وی اینگونه مینویسیم.

 

در زیر انواع تقسیم بندی سنتی آمده است :

 

 

از کوچکترین قلم تا اندازه نیم میلیمتر  ؛ غُبار 

 

از نیم تا سه جهارم (4/3) میلیمتر ؛ خفی

 

از 4/3 تا 1.5 میلیمتر ؛کتابت

 

از 1.5 تا 2 میلیمتر ؛ سرفصلی

 

از2 تا 6 میلیمتر ؛ مشقی یا قطعه

 

از 6 میلیمتر تا 2 سانتی متر جلی صفحه

 

از 2 به بالا ؛ کتیبه

 

که خود این تقسیم بندی ها هریک دارای تقسیم بندی مجزایی است که مجال توضیح آن نیست.

 

 

آموزش خوشنویسی ۱

ابزار اصلی این هنر :قلم نی ، مرکب ، دوات لیقه ، کاغذ و زیر مشقی است ؛ تهیه ابزار خوب همیشه باعث ایجاد هیجان و علاقه در هنر آموز است و وی را به تمرین بیشتر ترغیب میکند لذا در این مبحث از مشخصات لوازم و ابزارهای مناسب جهت تمرین یاد میشود.

 

1. قلم نی

 

بهترین نوع قلم نی که برای نوشتن مناسب است قلم نی دزفولی است این نوع قلم را از نیزارهای جنوب کشور و در منطقه خوزستان و دزفول بدست میاورند رنگ آن هرچه سرخ تر و متمایل به قهوه ای سوخته باشد مرغوبتر است سلطانعلی مشهدی که از هنرمندان نستعلیق نویس قرن دهم هجری است در رساله خویش از قلم خوب چنین یاد میکند :

 

که قلم سرخ رنگ می باید                        نه به سختی چو نگ می باید

 

نه در او پیچ و نه دراو تابی                         ملک خط نیک راست اسبابی

 

نه سیاه و نه کوته و نه دراز                        یاد گیر ای جوان زروی نیاز

 

معتدل نه ستبر و نه باریک                         و اندرونش سفید، نی تاریک

 

گرقلم سخت باشد و گر سست                دست از این آن بباید شست

 

به عبارت دیگر میتوان گفت قلم غیر از اینکه باید سرخ متمایل به قهوه ای سوخته باشد ؛ باید در حد امکان گرد و استوانه بوده و دارای پیچ و تاب و کژی نیز نباشد و ...

 

هنر

 

هنر چیست؟ (تعریف لغوی هنر):

 

 

هنر اصالتاً کلمه ایست پهلوی و در زبان پهلوی یک کلمه‌ی مرکب است از "هو" و "نر" یا "نره".

 

"هو" به معنای نیک، حسن، زیبا، فضیلت و شرافت.

 

"نر" همان مسئله‌ی نرینگی و نر .

 

در ترکیب "هنر" یعنی جوانمرد، شرافتمند، نیک‌مرد یا  ولی  همانگونه که از معنی کلمه برمی‌آید مسئله‌ی جنسیت و نرینگی در آن مطرح نیست. در حقیقت این معنا به ساختار معنوی وماهیت درونی هنر اشاره دارد و یک امر درونی است و هنرمند باید دارای تزکیه نفس و تهذیب درون باشد؛ در اوستا می خوانیم: « تو با هنر خویش نیکان را از بدان باز خواهی شناخت».

 

تئوری دیگری هم هست البته جالبتر:

 

 

هنر را ترکیبی از "هو" و "نر" نمی داند بلکه آنرا ترکیبی از کلمه‌ی "هو" یعنی نیکی و "ن" میانوند که نقش خنثی دارد و جزء بعدی "اره" که در زبان پهلوی به معنای "کمال" است. یعنی کسی که کاری را در حد کمال انجام دهد.

 

در زبان یونانی ، هنر اصطلاحا "تخنه" نامیده می‌شد و ریشه‌ی کلمه‌ی "تکنولوژی" یا "تکنیک" است ( این اصطلاح در مغرب زمین به مدت 2500 سال کلمه‌ی معادل هنر بود) تخنه در زبان یونانی یعنی: بوجودآوردن، ساختن و فرم دادن است.در قرن 18 و 19 از کلمه‌ی "آرت" یا "ارس" (که ریشه در کلمه‌ی "اره"‌ی پهلوی دارد) استفاده شده. پس میتوان به این نتیجه دست یافت که ماهیت هنر در فرهنگ غربی و شرقی کاملا متفاوت است یعنی در فرهنگ غربی هنر یک امر برونی و عینی (Objective) است ولی در فرهنگ شرقی یک امر کاملا درونی (Subjective) است.

 

چینیان برای نقاشی ازطبیعت باید در حالت خلصه باشند چون اصل اول، اصل "چیچون" است؛  یعنی شخصی که می‌خواهد یک منظره بکشد باید روزها مراقبه کند باید "ذن" داشته باشد تا موقعی که طبیعت اجازه‌ی تصویرگری خودش را به او بدهد. در این حال به اصل دوم می‌رسیم یعنی قلم زدن و هرچه بر او الهام می‌شود قلم می‌زند.

 

 در فرهنگ شرق هنر مند خالق نیست "کاشف" است یعنی پردهَ‌ها را کنار می‌زند، حجاب‌ها را برمی‌گیرد.

 

همین است که وقتی ویکتور هوگو برای اولین بار وارد الحمراء (در اسپانیا) می‌شود بی اختیار شعری می‌سراید:

 

ای قصری که فرشتگان

 

                در خیال خود تورا ترسیم کرده‌اند

 

                                                      الحمراء . . .

 

در فرهنگ شرقی اصل در شرافت و انسانیت و پاکی هنرمند است: 

 

قلندران حقیقت به نیم جو نخرند

 

                          قبای اطلس آن کس که از هنر عاری است (حافظ) 

 

شروع بکار خوشنویسی

آغاز و انجام خوشنویسی به شش دوره منقسم است: ابتدائی ، متوسطه ، خوش ، عالی ، ممتاز ، استادی از میان علاقه مندانی که قدم در راه فراگیری این هنر می گذارند کمتر کسی یافت می شود که تمام این راه را طی کند و به استادی برسد. بیشتر آنان در رسیدن به یک ، دو ، یا سه دوره ی آن توفیق می یابند ؛ زیرا کاری پر زحمت و مشکل است که فقط عشق و علاقه آسانش می کند و در خور حوصله هر کس نیست مخصوصاً زندگی ماشینی امروز و مشغله ی زندگی متنوع، کمتر به اشخاص اجازه می دهد که به این هنر ارزنده بپردازند و در این راه پیشتر روند و جز دلباخته ای به ادامه و تکمیل آن نمی پردازد. لکن قدر لازم برای هر با سواد این است که اگر چه مدت کوتاهی ، نزد استاد ، با مختصری از اصول و قواعد صحیح نوشتن کلمات و ترکیبات آن آشنائی پیدا کند ، تا حدی که خطی خوانا و روشن داشته باشد و بیننده و خواننده را در آن رغبتی دست دهد و این خود طی دوره ی ابتدائی و رسیدن به آغاز دوره ی متوسطه حساب می شود. از این پس به نسبت علاقه مندی و فعالیت و استعداد می تواند به مراتب بالاتر برود تا اینکه به ترتیب، دوره های خوش و عالی و ممتاز را بگذراند و کم کم به مقام استادی نایل گردد

 

 

/ 3 نظر / 422 بازدید
سيد عليرضا شمس نيا

سلام وبلاگ خوبی دارید من نیز یا مطلب اسرار امضاء در وبلاگ شـمـسـه منتظر پیامتان هستم

آزادی - برابری

دوستان، علی رغم فشارهای امنیتی و بازداشتهای گسترده، دانشجویان آزادی خواه و برابری طلب تجمع خود را به مناسبت روز دانشجو (16 آذر) در دانشگاه تهران هرچه با شکوه تر برگزار کردند. دانشجویان آزادی خواه و برابری طلب اعلام میدارند که تا آزادی کامل تمامی دانشچویان دستگیر شده از پای نخواهند نشست. برای کسب آخرین اخبار و گزارشها از تجمع روز 3 شنبه و وضعیت دستگیر شدگان، از وبلاگ ما دیدن فرمایید.

کمیته‌ی پی‌جوی آزادی دانشجویان دربند

فراخوان خانواده‌های دانشجویان دستگیر شده مراسم 16 آذر سال 86 درموج دستگیری های بی‌سابقه‌ی دانشجویی در آستانه‌ی روز 16 آذر(روز دانشجو) بیش از 30 تن از دانشجویان آزادی‌خواه و برابری‌طلب دانشگاه‌های سراسرکشور بازداشت شده‌اند. شگفت این که 16 آذر که نماد مبارزه با رژیم وابسته‌ی شاهنشاهی و سلطه‌ی بیگانه بوده است از سوی جمهوری اسلامی نیز تحمّل نمی‌شود. آن چه امسال در روز دانشجو روی داد، تکرار همان صحنه‌هایی است که رژیم گذشته هر ساله در برخورد با جنبش دانشجویی ایجاد می‌کرد. گرامی‌داشت روز دانشجو سنت پنجاه و چند ساله‌ی جنبش دانشجویی ایران است و دانشجویانی که امسال به اتّهام برگزاری مراسمی ، با محوریت مخالفت با جنگ و تحریم، بازداشت شده‌اند در زمره‌ی شریف‌ترین فرزندان این آب و خاک‌اند. ما خواهان آزادی سریع و بی قید و شرط فرزندان اسیر خود هستیم. کمیته‌ی پی جوی آزادی دانشجویان دربند